[Văn hóa] Taikomochi – Nguồn gốc geisha

Geisha (tức nghệ giả – con người của nghệ thuật), thường được biết đến là những người phụ nữ đẹp với khuôn mặt được tô vẽ cầu kì với phấn trắng và son đỏ, tóc búi cầu kỳ và vận những bộ kimono bắt mắt, biểu diễn múa, hát, chơi đàn hoặc kể chuyện trong những buổi tiệc trà trang trọng. Nhưng ít ai biết rằng những người khởi sinh ra loại hình nghệ thuật này tại Nhật Bản thực ra lại là đàn ông.

Taikomochi trên sân khấu - ảnh: Scion Cho
Taikomochi trên sân khấu – ảnh: Scion Cho

Vào giai đoạn Sengoku (1467-1568) trong lịch sử Nhật Bản, trong tình hình chính trị căng thẳng giữa các lãnh chúa các vùng, họ xuất hiện với vai trò cố vấn và biểu diễn giúp vui, mang lại hòa khí tại các buổi tiệc trà hoặc hội họp. Đặc biệt khi những người có mặt tại buổi tiệc thuộc các phe phái đối địch nhau. Vào giai đoạn này, họ được gọi là Otogishu hoặc Hanashishu. Sau này, khi đất nước hưng thịnh, vai trò của họ trong bàn tiệc chính trị không còn cần thiết. Lúc này, họ trở thành những người làm nghệ thuật thuần túy, được biết đến là những Taikomochi (太鼓持) hay còn được gọi chính thức là Houkan* (幇間).

Taikomochi, nghĩa đen theo tiếng Nhật có nghĩa là người chơi trống**. Tuy nhiên công việc của họ không hoàn toàn liên quan nhiều tới nhạc cụ ấy. Họ có vai trò tạo không khí vui vẻ trong bàn tiệc bằng việc chơi nhạc, kể chuyện, bày trò chơi và tiếp chuyện một cách khéo léo để người khách cảm thấy được làm chủ câu chuyện và giải tỏa căng thẳng. Vai trò này được so sánh có nhiều điểm tương đồng với vai trò anh hề trong văn hóa phương Tây.

Các Taikomochi phải trải qua quá trình đào tạo gồm hát, múa, chơi đàn, trà đạo, kể chuyện, v.v… Trong đó, việc kể các câu chuyện hài mang tính gợi tình bắt nguồn từ văn hóa của người Nhật Bản cổ đại. Văn hóa Nhật  vậy nên sau những vụ mùa bội thu, họ tụ họp ăn uống và kể chuyện cười gợi dục một cách lịch sự như một hình thức giải trí.

Theo cuốn Geisha: The Secret History of a Vanishing World (tạm dịch: Geisha: Bí sử về một thế giới đang mất), Lesley Downer viết rằng:

  • “Tại Yoshiwara năm 1770, có 16 geisha nữ, 31 geisha nam. Năm 1775 số lượng geisha nữ đã tăng đến 33 người nhưng số geisha nam vẫn là 31. Tuy nhiên cho tới năm 1800, có tới 143 geisha là nữ và áp đảo 43 nam geisha. Phụ nữ dần thay thế vai trò biểu diễn của đàn ông và những người đàn ông ấy lui về phía sau với vai trò phụ giúp các nữ geisha tại các buổi tiệc.”

Khi văn hóa phương Tây đổ bộ, số lượng Geisha nữ bị suy giảm mạnh mẽ, số lượng Taikomochi vốn đã ít nay cũng chỉ còn trên đầu ngón tay. Hiện nay chỉ còn 5 Taikomochi trên khắp Nhật Bản, 4 trong số đó ở Tokyo và một người còn lại ở Kyoto.

Taikomochi duy nhất tại Kyoto Nhật Bản, ông Arai, là một Taikomochi hiếm hoi giữa thời hiện đại. Sinh ra tại tỉnh Fukui,sau khi ra mắt lần đầu là một Taikomochi vào năm 21 tuổi, ông đã có nhiều hoạt động không chỉ tại Nhật mà còn ở nhiều nước khác trên thế giới. Ông đã mở một trang mạng riêng cũng như xuất bản sách để cung cấp thông tin chi tiết và đầy đủ bằng tiếng Nhật và cả tiếng Anh để quảng  bá và duy trì loại hình nghệ thuật cổ truyền và cũng là nghề nghiệp của bản thân ông.

Vào ngày 17 tháng 9 năm 2009, ông cũng đã có mặt tại Đại học Quốc gia tại thành phố Hồ Chí Minh để tổ chức buổi thuyết trình và biểu diễn bộ môn nghệ thuật truyền thống này.

Tuy đặc sắc là vậy, nhưng vì quá trình đào tạo nhiều gian khổ cùng vị trí xã hội lẫn tiềm lực kinh tế không cao, thế hệ sau ít mặn mà hơn với loại hình nghệ thuật này.

Trong tương lai, liệu Taikomochi có biến mất khỏi xã hội Nhật Bản hay không, khi những kiến thức uyên thâm và kĩ năng dày dặn của một nghệ nhân đang thiếu những người tiếp lửa để kế thừa và phát triển?

Taekuro


*Cụm từ ”Houkan” được tạo thành từ hai từ “Hou” có nghĩa là giúp đỡ/hỗ trợ và “Kan” tức là giữa hai hoặc nhiều người, nhằm nói tới những người có vai trò kết nối các mối quan hệ con người với nhau.

**“Taiko” có nghĩa là cái trống còn “mochi” được hiểu là người cầm/người chơi.

Comments (0)

Bạn nghĩ gì về bài viết này?

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Takoyaki

Copyright 2015 Fuel Themes. All RIGHTS RESERVED.